Bir sanat eserine sahip olmayı istiyor ama nereden başlayacağınızı bilmiyor musunuz? İlk kez eser satın almak pek çok kişi için heyecan verici olduğu kadar göz korkutucu da olabiliyor. Galeriler, sanat fuarları ve çevrim içi platformların sunduğu geniş eser seçkisi, farklı fiyat aralıkları ve “Acaba doğru tercih mi yapıyorum?” endişesi, ilk adımı atmayı zorlaştırabiliyor.
Ancak bir eser satın almak, yalnızca bir nesne edinmek anlamına gelmiyor. Seçtiğiniz eser, gündelik hayatınızın bir parçasına dönüşüyor. Her karşılaşmada farklı ayrıntılar keşfetmenize, yeni anlamlar kurmanıza olanak tanıyor. Bu nedenle ilk sanat eseri, çoğu zaman bir koleksiyonun da başlangıcı oluyor.
Sanat dünyasında koleksiyonculuğa adım atacaklara en sık verilen tavsiye ise oldukça basit: Sevdiğiniz eseri satın alın. Bu evet kulağa basit gelse de engin bir piyasada bu tavsiyeyi pratiğe dökmek her zaman kolay olmuyor. Bir eseri ‘sevmek’ gerçekten ne anlama geliyor mesela: Yalnızca estetik bir beğeni duymak mı yoksa sanatçının dünyasıyla bağ kurmak mı? Peki ilk sanat alımınızı yaparken hem kişisel zevkinizi koruyup hem de bilinçli seçimler yapmanız mümkün mü? İşte sizin için tüm bu sorulara yanıt verecek, ilk eserinizi seçerken, koleksiyonculuğa adım atarken size rehberlik edecek temel stratejileri sıraladık.
Pera Müzesi, “Kesişen Dünyalar” başlıklı koleksiyon sergisinden
1- Gözünüzü eğitin
Sanat zevki, keşfedildikçe gelişen ve dönüşen bir süreç. Hangi tür sanat eserinin sizinle konuştuğunu anlayabilmeniz için kendinize zaman tanıyın. Galerileri, müzeleri, sanat fuarlarını bol bol gezin ve böylelikle gözünüzün neyin gerçekten iyi olduğunu öğrenmesini sağlayın. Ne kadar çok sanat görürseniz, zevkinizi o kadar iyi anlarsınız ve size iyi hissettiren eserlerle bağlar kurmaya başlarsınız.
Art Basel izniyle
2- Size en uygun tekniği keşfedin
Nelerden hoşlandığınızı daralttıktan sonra, ihtiyaçlarınıza en uygun tekniği ve boyutu düşünmelisiniz. Bütçenizi, yaşam alanınızı ve eserden beklentinizi göz önünde bulundurarak ilk adımı nasıl atacağınıza karar verin. Bir tablo mu, baskı mı, fotoğraf mı yoksa heykel mi sizi daha çok heyecanlandırıyor? İlk kez alım yapacaklar için baskılar, erişilebilir fiyatları sayesinde iyi bir başlangıç noktası olabilir. Sınırlı edisyon baskılar, tanınmış sanatçıların üretimlerine daha ulaşılabilir bütçelerle sahip olma imkânı sunar. Resim, sanatçının özgün üretimine doğrudan temas etmek isteyenler için güçlü bir seçenekken; fotoğraf ve heykel ise koleksiyonunuza farklı bir ifade dili kazandırabilir. Eser seçerken yalnızca tekniğe değil, boyuta da dikkat etmek gerekir. Çok beğendiğiniz büyük ölçekli bir çalışma, yaşam alanınız için doğru seçim olmayabilir. Küçük bir eser de doğru mekânda güçlü bir etki yaratabilir. Önemli olan, satın alacağınız işin hem yaşam alanınızla hem de onunla kuracağınız ilişkiyle uyumlu olmasıdır.
Art Basel izniyle
3- Bütçenizi belirleyin
Rakamlar sanat dünyasının en kafa karıştırıcı kısımlarından. Çünkü sanat eserinin rakamı tek bir faktörle belirlenmez. Sanatçının kariyeri, tanınırlığı, eserin kökeni, medyumu, durumu gibi birden çok değişkene bağlı olarak fiyatlandırma yapılır. Eser için doğru bir rakam ödediğinizden emin olmak adına satın almadan önce fiyat araştırması yapmak önemlidir. Mesela ilgilendiğiniz sanatçının benzer ölçekteki veya dönemdeki eserlerinin satış geçmişini inceleyebilirsiniz. Ayrıca gizli maliyetleri de hesaba katmalısınız. Satın alma bedeli sadece eserin etiketiyle sınırlı değildir. Çerçeveleme, uzman nakliye/taşıma, sigorta ve kurulum masraflarını da göz önünde bulundurmalısınız.
Dr. Necmi Sönmez’in küratörlüğünü üstlendiği “Yeni Topraklar” sergisinden, Arkas Sanat Alaçatı
4- Trendlerin ve piyasa gürültüsünün ötesine geçin
Sanat piyasası sık sık hızla yükselen trendler ve dönemsel popülerlik dalgaları üretir. Bir eseri sırf yatırım değeri taşıyacak veya şu an çok popüler düşüncesiyle almak uzun vadede hayal kırıklığı yaratabilir. Tabii ki tavsiyeler alabilirsiniz ama sırf moda diye başkalarını körü körüne takip etmeyin. Piyasanın gürültüsü içinde kendinizi kaybetmeyin. O esere her gün bakacak olan sizsiniz. Eserin sizde bıraktığı entelektüel veya duygusal his, piyasadaki anlık hareketlerden daha değerlidir. Sanat danışmanlarına veya galericilere eserin arkasındaki kavramsal çerçeveyi, sanatçının üretim sürecini sorun. Sorularınıza doyurucu ve açık yanıtlar veren kurumlarla çalışmak en güvenlisidir. Bir eserin sizinle yıllarca yaşayacak olması, onun o an popüler olmasından çok daha önemlidir.
Jyll Bradley’nin “Hot Frame” sergisinden, Pi Artworks İstanbul
5- Nereden satın almalıyız?
Artık hangi eserin sizinle konuştuğunu bildiğinize, kendinizden emin olduğunuza göre, bir sonraki adım nereden alım yapacağınız. Bunun için farklı yollar var. Galeriler, müzayede evleri, sanat fuarları ya da çevrim içi satış yapan yerlerden alımlar yapabilirsiniz. Bunların arasına özel danışmanları, proje mekanlarını ve sanatçı atölyelerini de dahil edebilirsiniz. Ayrıca alım aşamasında eserin özgünlük sertifikasını, durum raporunu ve faturasını da arşivinize eklemeyi unutmayın.
6- Karar vermeden önce biraz bekleyin
İlk kez alım yaparken heyecana kapılıp ani kararlar vermek doğaldır. Ancak beğendiğiniz bir eserle karşılaştığınızda kendinize kısa bir düşünme süresi verin. Eserin hikayesini, yaşam alanınızdaki duruşunu ve koleksiyonunuzun parçası olup olamayacağını değerlendirmek, anlık bir hevesten ziyade uzun soluklu bir bağ kurmanızı sağlar. Sanat koleksiyonculuğu zamanla gelişen entelektüel bir yolculuktur. Acele etmeden, araştırarak ve gözünüzü eğitmeye devam ederek atacağınız her adım, sizi sadece bir eser sahibi yapmakla kalmayacak; aynı zamanda sanatın dönüştürücü dünyasıyla kalıcı bir bağ kurmanızı sağlayacaktır.
Kapak görseli: Louvre’da Salon Carré’nin görünümü, Alexandre Jean-Baptiste Brun, tuval üstüne yağlıboya, 24 x 32 cm. 1880 civarı. Louvre Müzesi.